Poniedziałek, 17:40, biuro na Domaniewskiej. Osiem godzin w open space. Lista zadań wykonana, nic nadzwyczajnego – a człowiek wraca do domu tak wyczerpany, jakby przepracował dwie zmiany. Kolega z biurka obok, z tą samą listą zadań, wychodzi świeży. Różnica? Badanie Bernsteina i Turbana (2018, Philosophical Transactions of the Royal Society B) pokazało, że open space obniża bezpośrednią komunikację o ok. 70% i równolegle zwiększa liczbę powiadomień. Dla osoby z ADHD każde z tych powiadomień to bodziec, którego mózg nie potrafi zignorować.

Neuroróżnorodność – o czym mówimy

Termin neurodiversity wprowadziła w latach 90. australijska socjolożka Judy Singer. ADHD, spektrum autyzmu, dysleksję, dyspraksję czy zespół Tourette'a można rozumieć jako odmienne profile funkcjonowania układu nerwowego. Może to wiązać się z trudnościami – wiele osób potrzebuje diagnozy, leczenia, terapii lub dostosowania środowiska.

Diagnoza ADHD u dorosłych przesuwa się w stronę, której jeszcze dekadę temu nikt nie przewidywał. Więcej osób niż kiedykolwiek – szczególnie kobiet w wieku 25–40 lat – dostaje diagnozę dopiero w dorosłości, mimo że objawy były obecne od dzieciństwa. Powodem jest lepsza znajomość profilu objawów, który przez dekady umykał kryteriom diagnostycznym opartym na obserwacji chłopców z nadpobudliwością ruchową.

Pacjent po raz pierwszy słyszy o podejrzeniu ADHD, choć przyszedł do gabinetu z całkiem innego powodu: chronicznego wyczerpania, lęku, problemów ze snem, poczucia, że "nic mu się nie udaje" mimo formalnie spokojnego życia.

Dlaczego open space jest piekłem dla mózgu z ADHD

U wielu dorosłych z ADHD jednym z najbardziej obciążających problemów jest trudność w filtrowaniu bodźców – szczególnie w środowisku pełnym rozmów, ruchu i powiadomień. Mnogość bodźców sprawia, że trudno jest utrzymać skupienie.

Rozmowa kolegi o piłce, dzwoniący telefon, klikanie klawiatury, ekspres do kawy, czyjeś powiadomienie, wibracja drukarki – wiele z tych bodźców może przechwytywać uwagę, nawet jeśli obiektywnie nie ma znaczenia dla zadania. Kilkadziesiąt takich przerwań w ciągu dnia może mocno zwiększać subiektywne zmęczenie, nawet jeśli wykonujemy taką samą pracę jak inni.

Mózg z ADHD w open space pracuje podwójnie – nad zadaniami i jednocześnie nad filtrowaniem otoczenia. Po ośmiu godzinach człowiek ma poczucie, że cały dzień przetwarzał szum biura, a na właściwą pracę zostały resztki.

Mokotów jako biznesowa stolica Polski

Służewiec biurowy na Mokotowie należy do największych koncentracji powierzchni biurowej w Polsce. Mordor – zagłębie wokół Domaniewskiej, Marynarskiej, Postępu i Wynalazku – ściąga codziennie kilkadziesiąt tysięcy specjalistów z całej Warszawy: z Ursynowa, Wilanowa, Bemowa, Pragi-Południe. W wielu firmach dominują open space, hot deski albo częściowo otwarte przestrzenie projektowe. Po pandemii część firm ograniczyła metraż lub przeszła na modele hybrydowe i hot desking, co u części pracowników zmniejszyło przewidywalność miejsca pracy.

Do diagnozy trafiają dziś dorośli, którzy przez lata tłumaczyli swoje trudności zmęczeniem, stresem albo "słabą organizacją" – w tym osoby pracujące w biurach, gdzie nadmiar bodźców potrafi ujawnić problemy z uwagą. W warszawskiej Pracowni Psychoterapii W RÓWNOWADZE rośnie grupa pacjentów, którzy lata radzili sobie maskując objawy, a teraz przychodzą z konkretnym pytaniem o swój profil poznawczy.

Cztery sygnały, że to nie "lenistwo", tylko mózg pracuje inaczej

To nie są kryteria diagnostyczne. To codzienne obserwacje – zwłaszcza jeśli powtarzają się od lat.

●  Ślepota na upływ czasu (time blindness). Wydaje ci się, że minęło dziesięć minut, a minęły dwie godziny. Myślisz, że masz jeszcze chwilę – a masz pięć minut do spotkania. Same kalendarze i przypomnienia często nie wystarczają, jeśli nie są połączone z prostym systemem działania i zewnętrznymi sygnałami czasu.
●  Hyperfocus na rzeczach drugorzędnych, prokrastynacja na ważnych. Spędzasz cztery godziny na uporządkowaniu plików, na które nikt nie czeka, a unikasz jednego maila do klienta, którego napisanie zajmie piętnaście minut. To nie zawsze jest kwestia złych priorytetów. W ADHD problemem bywa też regulacja uwagi, motywacji i rozpoczęcia zadania.
●  Wyczerpanie po dniu pracy, mimo poczucia, że "nic nie zrobiłeś/aś". Wracasz do domu wykończony/a, choć obiektywnie nie wykonałeś/aś więcej zadań niż osoba z biurka obok, która wraca świeża. Różnica nie leży w pracy – leży w energii zużytej na filtrowanie otoczenia, które inni filtrują automatycznie.
●  Wrażliwość na dźwięki, światło i ruch w polu widzenia. Migający neon, czyjś monitor odbijający się w szybie, ktoś przechodzący trzy razy obok twojego biurka w ciągu pięciu minut. U wielu osób takie bodźce zostają w tle. U osoby z ADHD mogą częściej przebijać się do uwagi.

Pojedyncze epizody zdarzają się każdemu. Trwałość wzorca przez kilka, kilkanaście lat – mimo prób "lepszej organizacji" – to sygnał, że pod spodem może być coś więcej.

„Pacjentki z ADHD, które trafiają do nas w okolicach trzydziestki, mają najczęściej za sobą dziesięć, piętnaście lat życia w przekonaniu, że są leniwe, niezorganizowane, nieodpowiedzialne. Radziły sobie maskowaniem objawów w środowisku, które tego wymagało: w szkole, na studiach, w pierwszej pracy. Cena tej kompensacji to chroniczne wyczerpanie, którego nie tłumaczy żaden konkretny stres. Pierwsza rzecz, którą mówią po diagnozie: 'czyli to nie ja byłam problemem'." – Aleksandra Jasińska, psycholożka i psychoterapeutka.

Co realnie pomaga w open space, kiedy mózg nie filtruje

Pełne rozwiązanie wymaga zmiany środowiska pracy. Większość firm tego nie zrobi. Ale kilka narzędzi, które zmniejszają obciążenie pracy w otwartej przestrzeni, da się wprowadzić samodzielnie.

Słuchawki lub zatyczki – ale które? Części osób pomagają słuchawki z ANC, innym zwykłe nauszniki tłumiące dźwięk albo zatyczki. Reakcja na ciszę, biały szum i aktywną redukcję hałasu bywa przy ADHD bardzo indywidualna. Jedyne co działa pewnie: testować i obserwować, co zmniejsza napięcie.

Praca zdalna jako narzędzie regulacji. U części osób z ADHD regularne dni pracy z domu zmniejszają obciążenie bodźcami. U innych lepiej działa cicha przestrzeń w biurze, stałe biurko albo praca hybrydowa z jasno ustalonym rytmem. Jeśli firma daje wybór – sprawdź, co u ciebie realnie obniża napięcie.

Zewnętrzne sygnały czasu. U części osób lepiej działają widoczne sygnały upływu czasu niż powiadomienia w telefonie: timer wizualny, klepsydra, zegar na biurku albo blok pracy zapisany na kartce. 45 minut pracy, 10 minut przerwy – Pomodoro albo własny rytm.

Mniej rzeczy na biurku. Nadmiar przedmiotów w polu widzenia może zwiększać liczbę bodźców konkurujących o uwagę. Notatnik, długopis, jeden ekran. Resztę do szuflady.

Notatki "tu i teraz". Każda myśl, która przelatuje przez głowę w trakcie pracy, idzie na papier. Nie po to, by ją wykonać natychmiast – po to, by mózg mógł ją odłożyć i wrócić do zadania głównego. Bez tego myśl zostaje w pamięci roboczej i zajmuje pojemność, której brakuje na pracę.

Kiedy pomyśleć o diagnozie

Sam zestaw narzędzi pomocniczych nie zastępuje wiedzy o własnym profilu poznawczym. Jeśli sygnały opisane wyżej towarzyszą ci od dziecka, jeśli próbowałeś dziesięciu systemów organizacji i żaden nie zadziałał na dłużej niż trzy miesiące, jeśli każda nowa praca po roku przynosi te same wzorce wyczerpania – pomyśl o profesjonalnym sprawdzeniu, czy nie chodzi o niezdiagnozowane ADHD.

Diagnoza ADHD u dorosłych w Warszawie jest dziś dostępna w gabinetach prywatnych. Proces diagnostyczny zwykle obejmuje wywiad rozwojowy, ocenę aktualnych objawów, kwestionariusze, różnicowanie z depresją, lękiem, zaburzeniami snu czy traumą – oraz, jeśli potrzebne jest rozpoznanie medyczne lub farmakoterapia, konsultację psychiatryczną.

Diagnoza to informacja, na której można zbudować inny sposób pracy, organizacji życia i wyboru środowiska zawodowego. Dla wielu osób samo nazwanie problemu otwiera drogę do zmian, których wcześniej nie umiały zaprojektować.

Marynarska wieczorem, kiedy biuro śpi

Cisza na Mokotowie zapada późnym wieczorem. Kiedy gasną monitory na Marynarskiej, tysiące neuroatypowych pracowników mogą przestać udawać, że open space im nie przeszkadza. Wyczerpanie, z którym wracają do domu, nie wynika z lenistwa ani z braku kompetencji – to rachunek za osiem godzin filtrowania środowiska, które nie zostało zaprojektowane z myślą o nich.

Ale część z nich przestaje czekać, aż biuro się zmieni. Przynoszą do pracy wygłuszające słuchawki, proszą o dni zdalne, przestawiają biurka pod ścianę zamiast pod okno. Dopasowują stanowisko do własnej neurobiologii, zamiast na siłę dopasowywać się do stanowiska.

Artykuł sponsorowany